Trong cơn bão AI hiện nay, câu hỏi tôi nhận được nhiều nhất là: "Tôi đã trả 20$/tháng cho ChatGPT Plus, liệu tôi có cần dùng thêm Google NotebookLM không? Hay Google lại tạo ra một sản phẩm thừa thãi?"

Câu trả lời ngắn gọn: Bạn cần cả hai.

Câu trả lời dài hơn: Việc so sánh NotebookLM với ChatGPT giống như so sánh một "Nhà văn viễn tưởng" với một "Thủ thư chuyên nghiệp". Cả hai đều làm việc với con chữ, nhưng mục đích tồn tại và "bộ não" của chúng hoàn toàn khác nhau.

Bài viết này sẽ giúp bạn phân định rạch ròi biên giới của hai công cụ này để xây dựng một quy trình làm việc (workflow) bất bại.

1. Sự Khác Biệt Cốt Lõi: "Sáng Tạo" vs. "Nền Tảng"

Để hiểu cách dùng, ta phải hiểu cơ chế hoạt động.

ChatGPT: Bộ não mở (Generative AI)

ChatGPT (và các mô hình GPT) được huấn luyện trên hàng tỷ dữ liệu từ internet. Khi bạn đặt câu hỏi, nó dùng kiến thức tổng hợp đó để tạo sinh (generate) ra câu trả lời mới.

  • Điểm mạnh: Sáng tạo vô biên, giỏi viết lách, giỏi lên ý tưởng, code, và trò chuyện linh hoạt về mọi chủ đề trên trời dưới biển.
  • Điểm yếu: Hay "chém gió" (hallucination). Nếu không biết, nó có xu hướng bịa ra câu trả lời nghe rất thuyết phục.

NotebookLM: Bộ não đóng (Source-Grounded AI)

NotebookLM hoạt động dựa trên tư duy RAG (Retrieval-Augmented Generation). Nó tạo ra một "hàng rào" quanh dữ liệu bạn cung cấp (PDF, Docs, Link). Nó chỉ trả lời dựa trên những gì bạn đưa cho nó.

  • Điểm mạnh: Trung thực tuyệt đối với nguồn tin. Có dẫn chứng (citation) cụ thể đến từng đoạn văn.
  • Điểm yếu: Kém sáng tạo hơn trong việc "bịa" ra cái mới. Nếu thông tin không có trong tài liệu, nó sẽ nói "Tôi không tìm thấy thông tin này".

2. Cuộc Chiến Về "Ảo Giác" (Hallucinations)

Đây là lý do lớn nhất khiến NotebookLM trở thành "kẻ thay đổi cuộc chơi" (Game Changer) cho giới nghiên cứu và học thuật.

Hãy thử một bài test: Yêu cầu AI “Tóm tắt chính sách bảo mật mới nhất của công ty Apple và trích dẫn số liệu phạt tiền cụ thể.”

  • ChatGPT: Có thể đưa ra con số từ một bài báo cũ năm 2021, hoặc tự tính toán sai lệch nếu không có tính năng Browse đủ tốt.
  • NotebookLM: Nếu bạn upload file PDF Chính sách bảo mật vào, nó sẽ trích xuất chính xác con số, kèm theo một số nhỏ [1], [2] ở cuối câu. Khi click vào đó, nó đưa bạn đến đúng dòng đó trong tài liệu gốc.
"Dùng ChatGPT khi bạn cần sự trôi chảy và cảm hứng. Dùng NotebookLM khi bạn cần sự chính xác và bằng chứng."

3. Khả Năng Xử Lý Dữ Liệu (Context Window)

Mặc dù các mô hình như GPT-4o hay Claude 3.5 Sonnet đã có cửa sổ ngữ cảnh rất lớn, nhưng trải nghiệm người dùng (UX) khi xử lý nhiều file cùng lúc trên NotebookLM vẫn vượt trội hơn.

Với NotebookLM (sức mạnh của Gemini 1.5 Pro), bạn có thể:

  • Upload tới 50 nguồn dữ liệu (Sources).
  • Mỗi nguồn có thể là PDF dài hàng trăm trang, hoặc file ghi âm dài hàng giờ.
  • Hỏi các câu hỏi tổng hợp: "Tìm mối liên hệ giữa biên bản cuộc họp tuần trước (Source A) và xu hướng thị trường trong báo cáo này (Source B)."

Khả năng "nhớ" và kết nối các điểm dữ liệu rời rạc này biến NotebookLM thành một Trợ lý Nghiên cứu thực thụ, chứ không chỉ là một con Chatbot.

4. Quy Trình "Cộng Sinh" Hoàn Hảo (The Symbiotic Workflow)

Đừng chọn một. Hãy dùng cả hai theo mô hình "Bánh kẹp" (Sandwich Workflow) để tối ưu hiệu suất công việc:

Bước 1: Ý tưởng & Cấu trúc (Dùng ChatGPT)

Bắt đầu với ChatGPT để brainstorming.

  • "Hãy cho tôi 10 góc nhìn thú vị để viết về chủ đề Biến đổi khí hậu."
  • "Lập dàn ý chi tiết cho bài tiểu luận dựa trên góc nhìn số 3."

Bước 2: Nghiên cứu & Kiểm chứng (Dùng NotebookLM)

Khi đã có hướng đi, hãy thu thập tài liệu (báo cáo khoa học, sách, bài báo) và ném vào NotebookLM.

  • "Dựa trên các tài liệu này, hãy tìm các số liệu chứng minh cho luận điểm A trong dàn ý."
  • "Tóm tắt các tranh luận trái chiều về vấn đề này có trong tài liệu."

Bước 3: Hoàn thiện & Văn phong (Dùng ChatGPT)

Lấy dữ liệu thô và chính xác từ NotebookLM, quay lại ChatGPT để viết bài.

  • "Sử dụng các số liệu và luận điểm này (paste từ NotebookLM), hãy viết một bài blog đầy cảm xúc và lôi cuốn."

Kết Luận

NotebookLM không phải là kẻ hủy diệt ChatGPT. Nó là mảnh ghép còn thiếu để hoàn thiện bức tranh AI.

  • Nếu bạn cần một người bạn để "chém gió", giải tỏa, hay viết thơ: ChatGPT.
  • Nếu bạn cần một thư ký mẫn cán, đọc nhanh, nhớ dai và không bao giờ nói dối: NotebookLM.

Người làm việc thông minh trong kỷ nguyên mới là người biết cách biến "cuộc chiến" này thành một "liên minh" hùng mạnh cho chính mình.